AB’den Türkiye’ye plastik atık ithalatı 2004’ten bu yana 435 kat arttı
Greenpeace Türkiye’nin “Söylemin Ardındaki Gerçek: Türkiye’nin Sıfır Atık Politikasının Görünmeyen Yüzü” başlıklı politika bilgi notuna göre Avrupa Birliği ülkelerinden Türkiye’ye gönderilen plastik atık miktarı 2025 yılında yüzde 19 artarak 503 bin tona ulaştı. Böylece Türkiye, AB üyesi olmayan ülkeler arasında plastik atık ihracatının açık ara en büyük varış noktası haline geldi.
Rapora göre AB’den Türkiye’ye gelen plastik atık miktarı 2004 yılından bu yana tam 435 kat arttı. Çin’in 2018’de plastik atık ithalatını yasaklamasının ardından Avrupa kaynaklı atıkların önemli bölümü Türkiye’ye yöneldi. Türkiye’nin 2024 yılındaki toplam plastik atık ithalatı 1,29 milyon tona ulaştı.
Küresel plastik geri dönüşüm oranı yalnızca yüzde 9 seviyesinde kalırken, yılda 400 milyon tonu aşan plastik üretimi karşısında geri dönüşümün tek başına çözüm üretmekten uzak olduğu vurgulanıyor. Raporda, plastik kirliliğini kaynağında azaltmak yerine üretim sonrası atık yönetimine odaklanan yaklaşımın sorunun temel nedenini ortadan kaldırmadığı ifade ediliyor.
Akdeniz’de plastik krizi
Rapora göre Akdeniz’e her gün yaklaşık 730 ton plastik atık karışıyor. Bunun yüzde 20’sine denk gelen 146 tonu Türkiye kaynaklı. Türkiye’de incelenen balıkların yüzde 44’ünün sindirim sisteminde mikroplastik bulunurken, farklı noktalardan alınan midye örneklerinin yüzde 91,2’sinde mikroplastik tespit edildi.
Plastik ve iklim krizi bağlantısı
Plastiklerin yüzde 99’u fosil yakıtlardan üretiliyor. Küresel plastik üretimi 2019 yılında yaklaşık 2,24 gigaton karbondioksit eşdeğeri sera gazı emisyonuna neden oldu.
Ne yapılabilir?
Greenpeace raporu ve çevre örgütlerine göre plastik krizinin çözümü geri dönüşümde değil, kaynağında azaltmada. Geri dönüşüm oranının yalnızca yüzde 9 olması bu yaklaşımın tek başına yeterli olmadığını gösteriyor.
Öne çıkan çözüm önerileri şöyle sıralanıyor:
- Plastik üretiminin kaynağında azaltılması ve fosil yakıt bağımlılığının kırılması
- Tek kullanımlık plastiklerin aşamalı olarak yasaklanması
- Depozito iade sistemleri ve yeniden kullanım modellerinin yaygınlaştırılması
- AB’nin plastik atık ihracatını durdurarak kendi atığını kendi topraklarında yönetmesi
- Türkiye’de plastik atık ithalatı denetiminin sıkılaştırılması
- BM öncülüğünde plastiğin tüm yaşam döngüsünü kapsayan bağlayıcı bir küresel anlaşma