ABD – İran 18 saatlik görüşme

ABD Başkan Yardımcısı JD Vance başkanlığındaki Amerikan heyeti ile İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Galibaf liderliğindeki İran heyeti, Pakistan ve Katar’ın arabuluculuğunda İsviçre’nin Bürgenstock kentinde 18 saat süren bir zirve gerçekleştirdi. Lucerne Gölü Zirvesi adı verilen görüşmelerin ilk turunda, savaşı sonlandıracak nihai bir anlaşmaya giden yol haritası üzerinde uzlaşılırken, Hürmüz Boğazı’nda bir iletişim hattı kurulması ve Lübnan’da ateşkesin denetlenmesi için ortak bir çatışmasızlık birimi oluşturulması kararlaştırıldı.

Pazar sabahı saat 06.00 sıralarında ABD Başkan Yardımcısı JD Vance’in Emmen Hava Üssü’ne inmesiyle başlayan maraton görüşmeler, pazartesiye uzanan süreçte tamamlandı. Vance’e Trump’ın damadı Jared Kushner ile özel temsilci Steve Witkoff eşlik ederken, İran heyetinde Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, üst düzey güvenlik, merkez bankası ve petrol yetkilileri yer aldı. Katar Başbakanı Şeyh Muhammed bin Abdurrahman Al Sani ile Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif ve Genelkurmay Başkanı Asim Munir de zirveye katılarak arabuluculuk rolü üstlendi.

Mülkiyeti Katar’a ait olan Bürgenstock tesisinde gerçekleştirilen dörtlü görüşmelerde, geçen hafta varılan 60 günlük ateşkes anlaşmasının uygulanmasına yönelik somut adımlar ele alındı. Katar ve Pakistan’ın ortak açıklamasına göre, 60 gün içinde nihai bir anlaşmaya varılmasını sağlayacak bir yol haritası üzerinde mutabık kalındı. Teknik düzeydeki görüşmelerin hafta boyunca devam edeceği, heyetlerin İsviçre’den ayrılacağı ancak teknik ekiplerin çalışmalarını sürdüreceği bildirildi.

Görüşmelerde en kritik başlıklardan biri, İran’ın küresel petrol arzının yaklaşık beşte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı’nı kapatma kararı oldu. Taraflar, ticari gemilerin boğazdan güvenli geçişini sağlamak ve yanlış anlaşılmaları önlemek amacıyla ABD ile İran arasında doğrudan bir iletişim hattı kurulmasında uzlaştı. Ayrıca Lübnan’da çatışmaların tamamen sona ermesi için bir çatışmasızlık birimi kurulmasına karar verilirken, bu birimin İran ve ABD tarafından ortak olarak yönetileceği ve Lübnan ile arabulucularla koordineli çalışacağı ifade edildi.

ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, görüşmelerin ardından yaptığı açıklamada son saatlerde büyük ilerleme kaydedildiğini duyurarak, “Başarmaya çalıştığımız şey, diplomasi yoluyla birlikte çalışarak Ortadoğu’yu dönüştürmektir. Başkan Trump, İran halkıyla olan ilişkimizi dönüştürmek için yeni bir sayfa açmamızı istedi” ifadelerini kullandı. Vance ayrıca Lübnan’daki ateşkesin korunması konusunda son birkaç günde büyük ilerleme kaydedildiğini belirtti.

Görüşmeler sırasında ABD Başkanı Donald Trump’ın Fox News kanalına yaptığı telefon bağlantısında İran’ı tehdit etmesi krize yol açtı. Trump, İran’ın Lübnan’daki vekil güçlerinin sorun çıkarmasını engellemesi gerektiğini belirtirken, “Hürmüz Boğazı’nı kapatırsanız elinizde bir ülke kalmaz” uyarısında bulundu. Bunun üzerine İran heyeti, Trump’ın tehditlerini protesto amacıyla görüşmenin yapıldığı binadan ayrıldı. İran Meclis Başkanı Galibaf, “Tehditlerinin bir sonuca ulaşsaydı bugünkü çaresizliğe düşmeyeceklerini hiç düşünmüyorlar mı? ABD’lilerin tehditlerini ciddiye almıyoruz” yanıtını verdi.

İran Dışişleri Bakanlığı’ndan yapılan açıklamada müzakere heyetinin çalışmalarının tamamlandığı, heyetlerin teknik düzeydeki görüşmelerinin süreceği ve Katar ile Pakistan’ın arabuluculuğunda genel noktaları içeren bir metnin yayımlanacağı duyuruldu. İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi ise müzakerelerde İran’ın dondurulmuş varlıkları ve petrol satışı konusunda ilerleme kaydedildiğini belirterek, “İlk gerçek sınav Lübnan” dedi.

İran müzakere heyeti üyesi Hüseyin Kurbanzade de teknik konularda İran petrolüne ilişkin yaptırımların geçici olarak kaldırılmasıyla ilgili taslağın nihai hale getirildiğini kaydetti. Kurbanzade, mutabakat zaptının en önemli maddesinin 13. madde olduğunu belirtirken, Lübnan’da savaşın sona erdirilmesi konusu kesinleşmedikçe diğer maddelerin uygulama aşamasına girmeyeceğini söyledi.

Toplantı öncesinde ABD Başkanı Trump, sosyal medya hesabından 60 günlük ateşkes süresince Hürmüz Boğazı geçişlerinden herhangi bir ücret alınmayacağını duyururken, Fox News’e yaptığı farklı bir açıklamada barış görüşmelerinin başarısız olması durumunda ABD’nin boğazdan geçiş ücreti talep edebileceğini ve “petrolün yüzde 20’sini alabileceğini” söyledi. İsviçre Federal Dışişleri Bakanlığı ise arabulucuların katılımıyla gerçekleşen görüşmelerde cesaret verici ilerleme kaydedildiğini teyit etti.